AB Dışişleri Bakanları: Türkiye istiyorsa kapı açık

Ana Sayfa » Bilim - Teknoloji » Hititler ne yerdi?

Hititler ne yerdi?

Hititolog ve yemek tarihçisi Tolunay Sandıkçıoğlu, 4 bin yıl öncesinde Hititlerin yemek alışkanlıkları ile ilgili ilginç açıklamalarda bulundu. Aydınlık'ta çıkan söyleşiyi sizlerle paylaşıyoruz:

 
30 Kasım 2014 Pazar 16:35 
Yorum YapYazdır
 
 
Hititler ne yerdi?

Bu hafta Hitit dünyasının bir kısmı bugüne dek var olan lezzetleri arasında renkli bir yolculuk yaptık. Hititolog ve yemek tarihçisi Tolunay Sandıkçıoğlu ile 4 bin yıl öncesine gittik

Hititler, 4000-4500 yıl önce genelde Orta Anadolu havzasında yaşamışlar, ancak kuzeye ve güneye sıkça saldırılarda bulunmuşlardır. Dolayısıyla iki bölge arasında bir etkileşim olmuş. Anadolu’nun bir krallık olarak ilk büyük yerleşiklerinden... Bu medeniyet hakkında pek çok şeyi bilsek de mutfaklarını yeni araştırmaya başladık. Beslenme biçimlerinden tutun da, neyin nerede nasıl pişirildiğine, günde kaç öğün yenildiğine kadar çok farklı konuları var mutfağın...

MUTFAK ROBOTU HARİÇ HER ŞEY

- Hitit mutfağıyla ilgili kaynaklara nasıl ulaşıldı?

Özellikle Alacaköy, Boğazköy, Kültepe, Kaniş gibi yerleşkelerdeki kazılarda mutfağa özgü kalıntılar bulundu: Buğday saklama kapları, zahire depoları, silolar, pişirme yerleri... Gördük ki yemek pişirdikleri yer, şimdiki gibi modern olmasa da ayrı bir mekân. Ve burada ocaklar var. Anadolu’da biliyorsunuz, sacayağı vardır. İşte o 3 ayaklı ocaklar, onların dışındaki pişirme kapları, testileri, kevgirleri, tencere kapakları, su döktükleri süzgeçlerine kadar bulundu. Modern mutfak robotu dışında, ninelerimizin kullandığı hemen hemen her türlü teçhizat o dönemde de var.

Tabii bire bir yemeklerini yansıtmak çok zor. Sözgelimi o dönemde ismi geçen bir yeşillik belki bizim çok kullandığımız bir yeşilliktir ama onun maydanoz mu, tere mi, roka mı olduğunu bilemeyiz. Eğer spesifik bir resmi ya da çok belirgin bir tanımlaması varsa ayırt edebiliyoruz. Fakat tanrılarına sundukları yemekleri ayrıntılı olarak ritüel metinlerine yazmışlar. Hititler tanrıları insan şeklinde düşünüyor. Dolayısıyla tanrılar yemeli, içmeli, giyinmeli, uyumalı, dinlenmeli ve eğlenmeli. Saraylarda satın alınan her şeyin kaydı tutulmuş. Hatta Maşat Höyük’te ardışık 3 yıla ait bulunan bütün tahılların listeleri bulundu.

- O dönemde Anadolu’da hangi sebzeler, meyveler var?

Örneğin domates, patates, mısır, fasulye yok. Çikolata, kahve gibi şeyler zaten yok. Bazıları akademik camiada çok tartışmalı. Mesela fasulye. Ama bezelye, bakla kesin var. Pırasa, soğan ve köklü sebzeler var, bunları pişiriyorlar. Zaten günümüz beslenme alışkanlığı gibi değil. Sebze çok tercih edilmiyor. Genelde et ağırlıklı... Ve ekmek. Hititlerin Kafkas kökenli oldukları yönünde çalışmalar var. Oranın mutfağı da tahıl ve et ağırlıklı. Belki onların getirdiklerinin Anadolu’da diğer besinlerle birleştiği bir mutfak bu.

200 ÇEŞİT EKMEK

- Ekmek önemli dediniz...

Evet, Hitit mutfağı deyince akla ilk gelen... Günümüzde gündelik hayatta birkaç çeşit ekmekten söz ediyorken, Hitit mutfağında tanımladığımız 180 civarı, tam olarak tanımlanamayanlarla beraber 200’ü geçkin ekmek çeşidi var. Bunların içerikleri de farklı, sadece şekilleri değil. Şekillileri sunularda kullanılıyor. Mesela 12 diş şekilli ekmek var. Daha da ilginci cin şeklinde ekmekler var.

- Cini nasıl tasvir etmişler?

Cini uzun külahlı, elleri sivri bir yaratığa benzer şekilde tasvir etmişler. Bunlar genellikle ritüel ve büyü törenlerinde kullanılıyor. Ama içeriğine gelirsek ballı ekmek, bezelyeli ekmek, gaz çıkaran ekmek dediğimiz baklalı yapıldığını düşündüğümüz ekmek. Yufka var mesela, bugün Anadolu’daki gibi. NINDA.ÉRINMEŠ dediğimiz asker ekmeği ise peksimettir. I. Dünya Savaşı’nda peksimet depoları vardır mesela. Tatlandırarak karpuz çekirdekli ekmek, salatalıklı ekmekler yapıyorlar. Ayçöreği, kruvasan gibi “tatlı ekmek” var. Yıldız ve ay şekilli ekmeklerle samanyolunu resmediyorlar. Ritüel amaçlı olarak gök tanrısından ya da yer altı tanrılarından bir şey istenildiğinde pişiriliyor. Tabii törenler biraz kanlı.

‘TANRIYA EKMEK KIRMAK’

- Et olarak ne yeniyor?

Domuz çok tercih edilmiyor. Genelde büyük ve küçükbaş dediğimiz koyun ve sığır. At konusu tartışmalı. O dönemde stratejik önemi çok büyük ve çok değerli bir hayvan olduğu için yendiği düşünülmüyor. Ama bazı kazılarda at kemiklerinde bıçak izleri çıktı. Bir ara bunların yendiği sonucuna varıldı. Mantıksal olarak doğru görünebilir ama araştırmalar derinleştikçe anlaşıldı ki, bunların çoğu farmakolojik, tıp ya da büyü amaçlı. Köpeğin idrarı ve dışkısıyla köpeğin etini birleştirdim gibi büyü metinleri var. Leopar çok kutsaldır Anadolu’da. Artık nesli de tükendi. Leoparların yanında Tanrıça betimlenmiştir. Ama ilaç için leopar öldürüldüğünü de biliyoruz.

Hititlerde ekmeğin üzerini çizmek, hatta “tanrıya ekmek kırmak” diye bir deyim var. “Fırtına tanrısı için üç ekmek kırdım, üzerine zeytinyağıyla bal döktüm” gibi tabirler var. Oradaki ekmeği kırma hareketini kolaylaştırmak için olduğu yönünde düşünceler var. Bizde de ekmeklerin üzeri çizilir. Hem kolay pişer hem de rahatça bölünür.

HİTİTLERİN FAVORİSİ SAKATAT

- Sakatat tüketiliyor mu ya da balık?

Hititlerde yemeğin en iyi yeridir sakatat. Tanrılara layıktır, herkes yiyemez. Çok değerlidir, daha çok saraylılar tüketir. Balık ise İç Anadolu’ya gelene kadar zaten bozulduğu için pek yok.

- Çatal, kaşık, bıçak var mı?

Elle ve ekmek arasına koyarak yiyorlar. Çatal Ortaçağ’da ortaya çıkıyor. Bıçak ise avlanmada kullanılıyor. Kaşık olarak da hayvan kabukları, çeşitli böcekkabuklarını kullanıyorlar. Toprak kap kacak, gaga ağızlı testiler, süzgeçler, çaydanlıklar, pişirme fırınları, kevgirler var.

- Öğünler nasıl?

Yemek toplu olarak yeniliyor ve bitiriliyor. Genelde 2 öğün var. “NAPTANU GAL” günün ana öğünü, yani öğle saatlerinde yenen yemek. Hititler savaşçı bir kavim. Fiziksel olarak çalıştıkları için, günün en ağır yemeğini öğlen saatlerinde yiyorlar ve bütün gün çalışıyorlar. Zaten 19. yüzyıla kadar Selçuklu’da, Osmanlı’da da genelde hep 2 öğün yeniyor.

BİRAYLA ASKER MAAŞI

- Alkol tüketimi var mı?

Alkol tüketimi şimdiki gibi zevkten ziyade beslenmenin bir parçası. Sümer’deki ve Mısır’daki gibi... Askerlerin maaşlarının birayla verildiğini biliyoruz. Hitit öncesi Mezopotamya’ya dair bir metne göre soylular günde 5, askerler 3, halk da 1 ya da 2 litre bira içme hakkına sahip.

- Bira bugünkü gibi mi?

Hayır. İçinde birayı tatlandırmak için katılan otlar var ve geniş büyük bir kapta içiliyor. Şimdiki gibi bardağı kaldırıp içmek söz konusu değil. Sazlıklardan alınan kamışlarla çekilerek içiliyor ve bazen de ağızlarına çer çöp geldiği için onları çıkartıyorlar. Biraz koyu kıvamlı, bazen tatlandırılan, bazen de içine baharatlar katılan bir içecek.

- Şarap tüketimi nasıl?

Şarap, “GEŠTIN” ya da “wiyana-” demek. Batı dillerinde aynı kökten devam ediyor. Şarap tatlandırılıyor, içine bal katılabiliyor ve sulandırılarak içiliyor. Çünkü bazıları çok yoğun. Farklı çeşitleri var. Armut, elma gibi üzümün de Anadolu’da yetiştiğini kesin olarak biliyoruz. Hatta İvrizkaya kabartmasında da, Bereket Tanrısının karşısındaki Kral Varpalava’nın bir elinde buğday başağı, bir elinde üzüm salkımı vardır. Kutsallık, bereket atfeder. Üzüm ve buğday varsa açlık yoktur. Yoksa savaşmışlardır. Mısır’la savaşların, hepimizin bildiği Kadeş Barışı öncesindeki savaş gibi çatışmaların çoğunun sebebi beslenmeyle ilgili sıkıntılardır.

KABURGA DOLMASININ MUCİDİ HİTİTLİLER

Bir gün televizyonda bir program izliyordum. Elazığ yöresinde bir teyze kaburga dolması tarifi veriyordu. Hitit döneminden tek farkı salça. Domates olmadığı için salça da yok. Hitit metninde de diyor ki “Bir koyun budu alınır, içine parçalanmış et, soğan ve bazı köklü sebzeler ile nar doldurulur, dikilir.” Sonra fırına atılıyor. Nar da var içinde. Nar, daha çok güneye ait bir meyve ama Hititler seferlerden dolayı tanıyor. Bir de narın etin yağını alma gibi bir özelliği var. Bu tarif 4 bin yıl öncesinden... Yufka, NINDA.SIG (mayasız ince ekmek). Ekmeği açmak, sonra taşın üstünde pişirmek gibi bizim geleneklerle benzerlikler var. Kömeç, kömbe gibi; ekmeği koyuyorlar, üzerini kapatıyorlar ve köz yığıyorlar, o közün sıcaklığıyla pişiyor. Bu hâlâ devam ediyor. Kömeç ya da küllü ekmek denir. Üzerine un koyarlar yansın diye. Hititler ise tanrıları yere, insanların arasına çağırmak için etlerin üzerine un koyup yakıyorlar. Özellikle daha çok duman çıktığı için. Tanrılar acıkıyor ve o kokuyla iştahları kabarıp yeryüzüne, insanların arasına iniyor.

HİTİTÇEYİ ÇÖZDÜREN CÜMLE

Hititçenin çözülmesinde en önemli paya sahip cümle: “NINDA-an ezzateni, watarma ekutteni.” Buradan “watar” kelimesi bulunuyor. “Watar”, water (su) olabilir. Sürekli geçiyor olmasından su olduğunu düşünüyorlar. Buradan da “NINDA” bulunuyor. Ekmek Farsçada da “nan”dır. Anlamı “Ekmeği yiyeceksin, suyu ise içeceksin.” Hitit Kralı Hattuşili’nin torununa öğüdüdür bu.

SEKS VE MUTFAKTA HİJYEN

Hijyen çok önemli mesela. Boğazköy’de imparatorluk dönemine ait Tapınak Yönetmeliği tableti bulundu. İstanbul Arkeoloji Müzesi Çiviyazılı Belgeler Arşivi’ndeki bu tabletin son kısmında şöyle bir ifade var: “Günlük ekmekleri hazırlayanlar temiz olmalı. Mutlaka elbiselerini temizlemeli, yıkanmalı, saçı kazınmalı. Ekmek hazırlanan yer ovulmalı, temizlenmeli. Ekmek hazırlanan yere köpek ve domuz sokulmamalı.” Devamında ekmek hazırlayan veya tanrılara sunan insanlar bir gece önceden eşiyle ilişkiye girdiyse mutlaka ve mutlaka yıkanıp gelmeli, deniyor. Yoksa cezası, ölüm! Birinin ilişkiye girip ekmek sunduğunu biliyorsanız ve o kişi arkadaşınızsa, sizin de cezanız ölüm ki, Hititlerde ölüm cezası çok nadir. “Kutsal alana kirli girmemek” resmen tanımlanmış. Köpek ve domuz kirli hayvanlar kategorisinde...

Doç. Dr. Özlem Kumrular - Dr. Mehmet Perinçek

20-FOTO-II

20-FOTO-I

20-FOTO-III

20-FOTO-IV

20-FOTO-IX

20-FOTO-V

20-FOTO-VI

20-FOTO-VII

 
30 Kasım 2014 Pazar 16:35 
Yorum YapYazdır
 
(0 Yorum Yapıldı)Yorumlar
<p>Henüz kimse yorum yapmamış, ilk yorum yapan siz olun.</p>
 
Bu Kategorideki Diğer Haberler
 
 
 
Son 24 Saat
Haberler RSS Beslemesi
 
Anket
Halkoylaması sonrası Türkiye'yi ne bekliyor?
1. Daha iyi bir gelecek
2. Daha kötü bir gelecek
3. Birşey değişmez
 
Yazarlar
Yazarlar RSS Beslemesi
A. Şefik Mollamehmetoğlu
 
Attila Aşut
 
Nihat Genç
 
Türker Ertürk
 
Arslan Bulut
 
Mehmet Polat
 
Prof. Dr. Orhan Özgür
 
Ahmet Özer
 
Göksu Mollamehmetoğlu
 
Gülcan Özgür
 
Ömer Turan
 
Osman Cudi Yılmaz
 
Ömer Faruk Altuntaş
 
Prof. Dr. Burhan Çuhadaroğlu
 
Prof. Dr. Cavit Boz
 
Prof. Dr. Kemal Üçüncü
 
Hüseyin HAYDAR
 
Zekeriya Saka
 
Mehmet Kuvvet
 
Hasan Güneş
 
Erdal ÖZÇELİK
 
Serpil Satut Denizoğlu
 
Erdal Eksert
 
İnci Güngör
 
Kazım DEMİR
 
Coşkun ERUZ
 
Mehmet Akıncı
 
Ruhi  Türkyılmaz
 
İlyas Gümrükçü
 
Sami KOÇ
 
Ömer Asan
 
Prof. Dr. Örsan Öymen
 
Kadir ŞİŞGİNOĞLU
 
Mustafa Önsel
 
 
Gazete Manşetleri
 
 
Lig Puan Durumu
 
Takımlar
O
G
B
M
P
1
Beşiktaş
28
19
7
2
64
2
Başakşehir
28
16
9
3
57
3
Fenerbahçe
28
15
8
5
53
4
Galatasaray
28
15
4
9
49
5
Trabzonspor
28
14
5
9
47
6
Antalyaspor
28
12
7
9
43
7
Gençlerbirliği
28
10
9
9
39
8
Konyaspor
28
10
9
9
39
9
Osmanlıspor FK
28
9
10
9
37
10
Kasımpaşa
28
10
7
11
37
11
K.D.Ç. Karabük
29
10
6
13
36
12
Bursaspor
28
10
5
13
35
13
Alanyaspor
29
10
4
15
34
14
Akhisar Bld.
28
9
6
13
33
15
Kayserispor
29
8
6
15
30
16
Gaziantepspor
29
7
5
17
26
17
Ç. Rizespor
28
6
6
16
24
18
Adanaspor
28
5
5
18
20
 
Şampiyonlar Ligi
 
UEFA Avrupa Ligi
 
Alt Lig
 
 
 
Arşiv
 
Tarihte Bugün
1903 - Alberta'da (Kanada) meydana gelen toprak kaymasında 70 kişi öldü.
1916 - Kut'ül Ammare Kuşatmasında Halil Kut Paşa komutasındaki 6. Ordu Irak cephesinde Kut'ül Ammare kasabasında İngiliz Mezopotamya ordusunu teslim aldı.
1939 - Türk güreşçileri Yaşar Doğu ve Mustafa Çakmak 66 ve 87 kilolarda Avrupa ikincisi oldu.
1945 - İtalya'daki Alman birlikleri teslim oldu.
1945 - Sovyet tankları Berlin'e girdi. Sovyet askerleri şansölyelik binasının kapılarını zorlarken, Nazi lider Adolf Hitler, tabancayla intihar etti.
1945 - Adolf Hitler, Eva Braun ile Berlin'de evlendi ve Amiral Karl Dönitz'i veliahtı tayin etti.
1945 - Dachau Toplama Kampı, ABD Kara Kuvvetleri'ne bağlı 42. Piyade Tümeni ve diğer 7. Ordu birlikleri tarafından kurtuldu.
1949 - Sabahattin Ali'yi öldüren Ali Ertegin'in yargılanmasına başlandı.
1951 - Helsinki'de düzenlenen Dünya Serbest Güreş Şampiyonası'nı Türk Milli Takımı kazandı.
1955 - Güney Vietnam'da iç savaş başladı.
1959 - CHP Genel Başkanı İsmet İnönü, Ege illerini kapsayan yurt gezisine çıktı. Ankara garında ve Eskişehir tren istasyonunda halkın muhalefet lideriyle görüşmesi ve gösteri yapması polis tarafından engellendi.
1960 - Ankara ve İstanbul'da üniversiteler 1 ay süreyle kapatıldı. İstanbul Üniversitesi'nde gösterilere polisin silahlı müdahalesinde önceki gün bir öğrenci ölmüş, ayrıca sıkıyönetim ilan edilmişti.
1968 - Hair Müzikali Broadway'de perdelerini açtı.
1971 - Çetin Altan ve İlhan Selçuk 9 Mart 1971 darbe teşebbüsü ile ilgili olarak sorgulanmak üzere gözaltına alındılar.
1972 - Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay hükümeti kurma görevini eski başbakanlardan Suat Hayri Ürgüplü'ye verdi.
1979 - İstanbul'da 1 Mayıs günü sokağa çıkma yasağı uygulanacağı ilan edildi.
1979 - Süleyman Demirel, Türkiye Muhtarlar Federasyonu'nun 5. Genel Kurulu'nda "Türkiye Muhtarbaşı" seçildi.
1980 - 1 Mayıs'ın yasaklandığı il sayısı 30'a yükseldi.
1981 - Ankara Sıkıyönetim Askeri Savcılığı, MHP Genel Başkanı Alparslan Türkeş ve 219 sanık hakkında idam istemiyle dava açtı.
1983 - Resmi Gazete'de yayımlanan İçişleri Bakanlığı tebligatına göre, 12 Eylül askeri darbesinden sonra 242'si 10 yıl, 481'i 5 yıl olmak üzere toplam 723 kişi siyaset yasağı kapsamına alındı.
1986 - Yetkililer, 26 Nisan'da meydana gelen Çernobil kazası sonrası oluşan radyoaktif bulutların Türkiye'ye ulaşma olasılığının zayıf olduğunu iddia ettiler.
1986 - "Bir Yeni Cumhuriyet İçin" adlı kitabı nedeniyle 4. kez yargılanan Yalçın Küçük 1,5 yıl hapis cezasına çarptırıldı.
1988 - İçişleri Bakanı Mustafa Kalemli "Türkiye'nin 1 Mayıs diye bir bayramı yoktur" dedi.
1991 - Bengaldeş'te meydana gelen kasırga en az 138.000 kişinin ölümüne ve 10 milyon kişinin evsiz kalmasına neden oldu.
1992 - Los Angeles'da çıkan halk ayaklanmasında üç gün içinde 54 kişi öldü ve yüzlerce bina tahrip edildi.
2004 - Oldsmobile son otomobilini üretti. Şirket tam 107 yıldır otomobil üretimi yapıyordu.
2005 - Suriye, 29 yıl süren işgalin ardından Lübnan'dan tamamen çekildi.
2007 - İstanbul'da, Çağlayan Mitingi düzenlendi.
 
Namaz Vakitleri
 
  • İmsak03:19
  • Güneş05:14
  • Öğlen12:30
  • İkindi16:21
  • Akşam19:23
  • Yatsı21:05
 
Süper Loto
27.04.2017 Tarihli Çekiliş Sonucu040618253437
 
On Numara
24.04.2017 Tarihli Çekiliş Sonucu02030405080912171819202327333642525666686974
 
Sayısal Loto
22.04.2017 Tarihli Çekiliş Sonucu051825283841
 
Şans Topu
26.04.2017 Tarihli Çekiliş Sonucu071014181910
 
 
Kurumsal

İçerik

Gündem

Siyaset

Teknoloji

Yukarı Çık